Reviewing

Revisión / Ewaluacja

English 1
Español 2
polskie 3

Celebrating Success

Every Residency should have opportunities where everyone can enjoy what the project has achieved.

It might be an opportunity to recognise some civic engagement outcomes that have been achieved through everyone’s participation, or it might occur at a midway point in the project in response to everyone enjoying a particularly effective session.

There are many ways in which success can be captured. One way is to ensure that any successes are talked about to help people better understand what they have achieved. If appropriate, this news could be shared with the wider community through word of mouth, newsletters, or even press releases.

Another approach is to host an event or a function that enables participants to share work and experiences with others, and for participants to be recognised and thanked for the work they have done.

Celebrations should be enjoyable and rewarding for those who take part in them. When planning the project, it is useful to set aside some funds or resources to make sure that celebrations can happen. Don’t worry if the project has not gone exactly as you expected or planned – a celebration can help communities focus on what has been achieved and provide opportunities for people to talk informally about the experiences and issues that they have shared.

We identified that using food to help celebrate is a common theme across Europe, so incorporating opportunities to eat together may be one way you choose to celebrate your achievements. Ultimately the main celebration should be the changes or impact the project has made to the civic engagement outcomes, which your Residency is concerned with. These could potentially change lives and empower people to make positive changes in their communities.

Reporting on your Residency

Towards the end of the Residency, you will need to report back to the community about what has taken place. This can be in the form of a celebration, a newsletter, a web page, a film or in other ways – feel free to be creative! The emphasis should be on telling the story of the project and the impact it has had for the community. It might also describe the implications this has for civic engagement in that particular community.

You might also have to report on the project to funders, sponsors or partners in more formal ways. Project funders normally provide a process for you to feedback on the progress and outputs or your project. You should be clear with project funders from the start what kind of feedback and reporting they require, and ask for examples of how other people have done it if you are not clear.

It is good practice to maintain ongoing communication with all partners, sponsors and funders throughout the project. This helps all those involved to feel more involved in the project, and provides opportunities to consult with them if you need to make changes to the original project plan.

You might find that using a blog or a website to capture information on your project as it develops is a really useful tool. This can help you capture and share information on progress during the project, and makes the task of gathering information at the end of the project much easier!

You might also find it useful to publicise the outcomes of the project in the local press or other media. Developing good links with the local media and sending out press releases can help to ensure that the project gains positive press and media coverage.

Maintaining the Project

In the case of successful Residencies, people often want to maintain the project and the work. Therefore, it is helpful to have discussions about this throughout the project, rather than at the end. It is useful to constantly seek out opportunities to generate income or grant funding to continue the work. If your project is grant funded, you can also approach your funder to find out whether they would fund a continuation or follow-on project.

There is often a gap between the project finishing and generating income or funds for a further project. Therefore, it can be helpful during the planning stage to set aside some time to discuss the options for the end of the project. These options might include seeking income or funds to extend the project, or planning a follow-on project that is informed by the learning from the first. Sometimes this involves building specific activities into the project, such as asking Artists to provide training or share skills to enable communities to continue creative work themselves.

Another approach is to allocate time near the end of a Residency for everyone to review the project and consider what they would like in the future. As part of this process, the Artist could be asked to guide communities to ways in which they can continue to engage in creative activities.

The outcomes of your project, the things that have been learned, and the ideas that the community have about what they would like to do in the future should be captured and written down. This will help Artists, communities and community organisations plan for further projects in the future.

Developing Future Projects

Developing ideas for future projects based on learning, reflection and review activities helps complete the project cycle. Usually, a Residency with civic engagement objectives will empower a community to explore and express their views on issues that are important to them. Often, this creates and desire in the community for a further Residency or Community Arts project.

It is helpful at this point to remember how the community felt at the start of the project. People might have felt uncertain or even intimidated about working with an Artist for the first time, so it is important to remember that you need to build in time at the start of a project to enable the Artist and Community to get to know each other and build a relationship based on understanding, empathy and trust.

It is also important to help communities understand and consider the wide range of options they have for a future Community Arts project. Understandably, if people have enjoyed a Residency project, they might want to do the same thing again. However, it is important to consider the journey that the community has taken so far, what it has learned, and the ways in which a different Community Arts approach might best respond to a new set of needs in the community.

Whatever the circumstances, developing ideas for future projects and making them happen should be an enjoyable part of the process, and helps demonstrate the importance and value of this work to the people involved.

In some cases, people may not want to plan a further work. This point of view should be respected and arrangements made for the project to come to an end and provide its intended legacy. In these circumstances, the project organisers should investigate why people do not want to proceed further, as this information might help shape plans for different kinds of civic engagement or community work.

Reflection

By reflection, we mean making time to think about and consider our experiences and draw lessons from them. This should involve everyone and should be considered and planned at the start of the project. This will include thinking about the aims and objectives and delivery of the project, the issues arising as part of the civic engagement process, and providing time and space for people to explore personal issues and respond to individual experiences.

There are lots of different ways in which you can plan reflection activities and encourage participants to take part. Reflection can be conducted verbally through interviews or focus group discussion, or they can be in a written format like a diary or a blog. Reflection activities can be led by artists, project organisers or by members of the community.

You should plan how and when reflection activity will take place as it is an important part of the learning process in the project. This might include planning for one-to-one or group discussions. In a similar way to participatory consultation, reflection activities can be engaging and fun. You can design ways of engaging people in sharing their learning, thoughts and ideas with each other in creative ways by considering the participatory consultation tools and techniques.

Reflection is usually included in the artistic process that an Artist brings to the project, as artists constantly reflect on their experiences as they develop their work. Traditionally artists use sketchbooks and notebooks to record their experiences and ideas, but they also use lots of other creative tools and techniques. Sometimes, these tools and techniques engage the community in the reflection, whilst at other times the artistic process or artwork provides something for the community to reflect on.

Worksheets (PDF)


Celebrar el éxito

Toda Residencia debería tener oportunidades donde cada uno puede disfrutar lo que ha logrado el proyecto. Es necesario pensar y diseñar espacios para ello, algo que en muchas ocasiones olvidamos.

Debería haber una oportunidad de reconocer los resultados de compromiso e implicación que han sido obtenidos a través de la participación de todo el mundo. Esto podría hacerse al final o también a medio camino del proyecto. Pensemos y diseñemos espacios para que todo el mundo pueda disfrutar de este éxito.

Hay muchas formas a través de las cuales se pueden compartir y comunicar  los éxitos obtenidos. Esta información, por ejemplo, se puede compartir con el resto de la comunidad a través del boca a boca, diarios, web o incluso notas de prensa. En cualquier caso debemos garantizar que se han dado a conocer los avances y éxitos que se han generado a través del proceso.

Otro enfoque es hacer un evento o encuentro que permita a los participantes compartir el trabajo y las experiencias con los otros, y ser reconocidos y agradecidos por el trabajo que han realizado. Podemos organizar encuentros más o menos formales para ello.

Durante la planificación del proyecto, es útil reservar algunos recursos (temporales y materiales) para asegurar el poder hacer una celebración. No nos preocupemos si el proyecto no ha ido exactamente como habíamos planeado o esperado, esto suele ser lo habitual, centrémonos en focalizar que se ha conseguido y proveer de oportunidades para que la gente pueda hablar informalmente sobre la experiencia y los problemas que han compartido.

Por último, no perdamos de vista que fundamentalmente las celebraciones deben ser para el disfrute y gratificación de los que participan en ellas.

Hemos identificado en nuestro proyecto que la comida es un tema muy común en toda Europa como factor de ayuda en una celebración, por lo tanto, incorporar la oportunidad de comer conjuntamente puede ser una buena forma de celebrar los logros. Para finalizar, no perdamos de vista que la mayor celebración debería ser sobre los cambios o impactos que el proyecto ha realizado en la participación comunitaria. En los potenciales cambios en las vidas de las personas participantes en el proyecto y en los cambios positivos de su comunidad.

 

Informes sobre la residencia

Hacia el final de la Residencia, necesitará devolver a la comunidad todo lo que ha estado pasando. Esto puede ser en forma de celebración, de diario, página web, película u otras maneras (sintámonos libres de ser creativos!!!!!). El énfasis debería estar en contar la historia del proyecto y el impacto que ha tenido sobre la comunidad. Y debería describir las implicaciones y los efectos que ha tenido la participación ciudadana en esta comunidad en particular.

También deberemos redactar un informe sobre el proyecto para los financiadores, los sponsors o socios en un formato más formal. Los financiadores del proyecto, sean públicos o privados, normalmente nos proporcionaran un formato para presentar nuestro informe y poder comentar tanto el proceso como el resultado de la residencia. Es importante que al inicio del proyecto quede claro qué tipo de feedback e informes quieren los financiadores. Una buena estrategia es buscar desde el inicio del proyecto como otros proyectos lo han hecho anteriormente si no estamos seguros de cómo hacerlo.

Mantener la comunicación a lo largo del proyecto con todos los socios, financiadores y sponsors es una buena práctica. Eso facilita, por un lado, el sentimiento de estar involucrados todos en el proyecto, y por otro, da oportunidades para consultar con ellos si necesitamos realizar algunos cambios en el proyecto original, cosa que suele ser habitual.

Pueden ser herramientas muy útiles para recopilar la información del proyecto realizar un blog o página web que vayamos actualizando continuamente. A diferencia de un diario de campo, que también es útil para recopilar la información, el blog o web facilita también compartir la información con el resto de socios implicados. Todas estas herramientas hacen mucho más fácil el proceso de recopilación de información al final del proyecto.

Es útil que podamos publicar los resultados del proyecto en un diario local o cualquier otro medio. Para ello, es bueno desarrollar contactos con los medios locales y enviar publicaciones a la prensa, ya que facilita que podamos conseguir que el proyecto gane buena cobertura de prensa y de los medios.

Mantener el proyecto

Es habitual que cuando las residencias han sido satisfactorias para los implicados y han tenido éxito, los participantes quieran mantener el proyecto. Si prevemos que este es el camino de nuestra residencia, es bueno tener discusiones sobre esto a lo largo del proceso, más que al final. Es útil ir buscando constantemente oportunidades para garantizar la posible continuidad del proyecto, por ejemplo, si el proyecto está financiado, podemos acercarnos al financiador para explorar posibilidades para la continuación del proyecto.

A menudo existe un vacío entre el final del proyecto y encontrar nuevas entradas o financiaciones para su posible continuidad. Para intentar paliarlo al máximo posible, puede ser útil que durante la etapa de planificación del proyecto planifiquemos tiempo para discutir algunas opciones sobre la continuidad de éste antes del final del proyecto. Estas opciones deberían incluir des de la búsqueda de ingresos o financiación para extender el proyecto hasta planear un proyecto futuro que daría continuidad al que estamos ejecutando. A veces esto puede implicar generar actividades específicas para ello dentro del proyecto. Tengamos presente que el artista puede contribuir creativamente a este proceso.

Otra posibilidad es asignar en el diseño del proyecto una etapa o fase de revisión del mismo. En esta fase deberíamos incluir también qué quiere la comunidad en un futuro. El artista y las actividades creativas que pueda desarrollar pueden ser también un buen recurso en esta fase.

Los resultados del proyecto, las cosas que han funcionado y las que no, las cosas que hemos aprendido, y las ideas que la comunidad tiene sobre que quieren hacer en un futuro, deben ser registradas y escritas. Hacerlo facilita aprender a los artistas, comunidades y organizadores para los posibles proyectos futuros.

Desarrollar proyectos futuros

Desarrollar ideas para proyectos futuros basadas en el aprendizaje, la reflexión, y la revisión de las actividades de nuestra Residencia forma parte del propio proyecto y es un lujo que no podemos despreciar. Normalmente, los objetivos de una Residencia con participación comunitaria deberían empoderar a la comunidad. Empoderarla para que explore y exprese su visión y los problemas que son importantes para ella. Si alcanzamos este objetivo, es un elemento muy motivador para que estas comunidades estén dispuestas a participar en otras Residencias o proyectos de arte comunitario.

Es útil en este punto recordar como la comunidad se siente al inicio del proyecto. Probablemente los participantes pueden sentir incertidumbre o incluso intimidación ante el trabajo con un artista. Como hemos dicho, para superarlo es importante planificar tiempo y espacios para que artista y comunidad puedan conocerse y construir una relación basada en el entendimiento, la empatía y la credibilidad al inicio de la Residencia.

También es importante facilitar a la comunidad que pueda ver la amplitud de posibilidades que abre un proyecto de arte comunitario futuro. Es entendible que si la gente ha disfrutado con el proyecto de Residencia, quieran hacer lo mismo otra vez. Sin embargo, es importante saber hasta dónde ha llegado la comunidad en la Residencia, qué hemos aprendido y en qué medida un nuevo proyecto de arte comunitario puede responder de la mejor manera a las nuevas necesidades de la comunidad.

Independientemente de las circunstancias, desarrollar ideas para proyectos futuros y llevarlas a cabo debería ser una parte agradable del proceso y no una preocupación porque el proyecto se acaba. Debería ser una ayuda para demostrar la importancia y el valor que este proyecto ha tenido para implicar a la comunidad.

En algunos casos, la comunidad no quiere dar continuidad al proyecto. Esta situación debe ser respetada y planificar un buen final para el proyecto y sus aprendizajes. En estas circunstancias, los organizadores del proyecto deberían investigar porque la gente no quiere continuar, y con estos aprendizajes diseñar diferentes tipos de proyectos de compromiso cívico o trabajo comunitario.

 

Reflexión, aprendiendo desde la práctica

Cuando hablamos de reflexión nos referimos a tomar tiempo (y eso quiere decir pensarlo y programarlo en nuestro proyecto) para pensar y aprender de nuestras experiencias y extraer conclusiones de ellas para el futuro. Este espacio debería involucrar a todo el mundo que ha participado en la residencia y debería ser considerado y planificado al inicio del proyecto. Está bien que pueda incluir reflexiones sobre los objetivos y las metas del proyecto, los problemas surgidos en su desarrollo (especialmente los relacionados con la participación ciudadana) y que permita que la gente pueda reflexionar sobre su participación en la residencia.

Hay muchas maneras diferentes de proponer actividades para la reflexión y animar a los participantes a que formen parte de ellas. Por ejemplo, la reflexión puede ser conducida verbalmente a través de entrevistas o con un grupo de discusión, o puede estar escrita en formato de diario o blog. También podemos organizar actividades en otros lenguajes, es bueno no perder de vista que contamos con una artista que puede ayudarnos a ello.

Deberíamos planificar cuando y donde se hará la actividad de reflexión ya que es una parte importante del proceso de aprendizaje del proyecto. Podemos utilizar espacios más individualizados, entrevista uno a uno o espacios más colectivos como grupos de discusión. De una forma similar a las consultas participativas, las actividades de reflexión pueden ser atractivas y divertidas, de hecho deberíamos intentar que así fueran.

Por ultimo señalar que la reflexión no tiene por objetivo señalar quien ha sido bueno y quien lo ha hecho mal, sino aprender para hacerlo mejor en el futuro. Se trata de un proceso habitual en los procesos artísticos y cada vez más en los procesos sociales. Tradicionalmente los artistas utilizan sus libros de bocetos y libretas para registrar sus experiencias e ideas, pero también usan muchas herramientas creativas y técnicas diversas, intentemos aprovecharlas al máximo para hacer una reflexión atractiva a los participantes.

 

Fichas Prácticas (PDF)

 

 


Świętowanie sukcesu

Podczas każdej rezydencji powinno się tworzyć okazje do tego, aby każdy uczestnik mógł poczuć radość z osiągnięć projektu.

Można to uzyskać poprzez docenienie określonych rezultatów działań uczestników, w których udział mieli wszyscy ale zadowolenie może też pojawić się w trakcie projektu i wynikać z jakiegoś szczególnie udanego spotkania lub działania.

Sukces można świętować na kilka sposobów. Jednym z nich jest rozmowa o powodzeniu projektu, aby ludzie lepiej zrozumieli, jak wiele udało im się osiągnąć. Jeśli to możliwe, informacją o sukcesie warto dzielić się z szerszym gronem odbiorców, opowiadając o nim znajomym, informując w newsletterze, a nawet informacji prasowej.

Innym rozwiązaniem jest zorganizowanie wydarzenia, podczas którego uczestnicy będą mieli możliwość zaprezentowania swojej pracy innym, a goście będą mogli docenić projekt i podziękować jego twórcom.

Świętowanie powinno być przyjemne i dawać satysfakcję osobom, które biorą w nim udział. Już podczas planowania projektu warto przeznaczyć część środków na sfinansowanie spotkań, które będą okazją do wspólnego przeżywania radości z wykonanej pracy. Nie należy przejmować się tym, że projekt nie został zrealizowany zgodnie z założeniami czy oczekiwaniami – świętowanie służy społecznościom do skupienia uwagi na tym, co udało się zrobić i jest okazją do nieformalnych rozmów o przeżyciach związanych z projektem i problemach, które pojawiły się w toku wspólnej pracy.

Z naszych doświadczeń wynika, że wspólne posiłki są wykorzystywane jako element uroczystości w wielu państwach europejskich, zatem jednym ze sposobów na świętowanie sukcesu projektu może być spotkanie wokół wspólnego stołu. Ostatecznie głównym tematem celebracji powinny być zmiany, jakie udało się wprowadzić oraz wpływ, jaki projekt wywarł na poziom zaangażowania obywatelskiego grupy, jeśli było ono celem rezydencji. To właśnie dzięki niemu ludzie mogą zmieniać swoje życie i upoważniać innych do wprowadzania pozytywnych zmian w swoich społecznościach.

Sprawozdanie z rezydencji

Pod koniec rezydencji będziecie zobowiązani do przedstawienia społeczności  sprawozdania na temat zrealizowanych działań. Takie sprawozdanie może przyjąć formę wspólnej świetowania newslettera, relacji na stronie internetowej, filmu lub inną – warto wykorzystać tu swoją kreatywność. Nacisk powinno położyć się na zaprezentowanie projektu i efektów, jakie zostały osiągnięte z korzyścią dla danej społeczności. Można również opisać stopień, w jakim projekt wpłynie na zaangażowanie obywatelskie społeczności.

Być może będzie również konieczne sporządzenie oficjalnego raportu dla fundatorów projektu, jego sponsorów lub partnerów. Fundatorzy projektu zwykle oczekują od rezydenta regularnych relacji o postępach i rezultatach projektu. Warto na samym początku ustalić z nimi, jakiej formy sprawozdawczości oczekują i poprosić o przykłady sprawozdań składanych przez inne osoby, jeśli macie jakiekolwiek wątpliwości.

Dobrą praktyką jest utrzymywanie stałego kontaktu ze wszystkimi partnerami, sponsorami i fundatorami projektu przez cały czas jego trwania. Dzięki temu wszyscy interesariusze czują się zaangażowani w projekt, a także daje to możliwość konsultacji z nimi w razie gdy konieczne jest wprowadzenie zmian do pierwotnego planu projektu.

Przydatnym narzędziem komunikacji może się stać prowadzenie bloga lub strony internetowej i relacjonowanie na niej postępów projektu. W ten sposób można opisywać wydarzenia i dzielić się dokonaniami uczestników, co z pewnością ułatwi gromadzenie materiałów do sporządzenia podsumowania po zakończeniu projektu.

Przydatne może być również publikowanie artykułów na temat rezultatów projektu w lokalnej prasie lub w innych mediach. Wypracowanie i utrzymanie dobrych relacji z mediami lokalnymi i wysyłanie im informacji prasowych może zapewnić projektowi dobrą prasę i regularne sprawozdania z podejmowanych działań.

Kontynuacja projektu

W przypadku rezydencji, które przynoszą dobre rezultaty, często pojawia się chęć kontynuowania projektu i wspólnej pracy. Warto zatem podjąć ten temat już w trakcie trwania projektu, a nie dopiero po jego zakończeniu. Dobrym rozwiązaniem jest nieustanne poszukiwanie możliwości pozyskiwania środków lub grantów mogących sfinansować kontynuację przedsięwzięcia. Jeżeli projekt finansowany jest z grantu, można zwrócić się do fundatora z pytaniem, czy jest zainteresowany dalszym wspieraniem danego przedsięwzięcia lub kolejnego projektu, który byłby powiązany z obecnym.

Niekiedy pomiędzy zakończeniem projektu, a zebraniem funduszy na kolejny mija pewien czas. Dlatego też, warto omówić możliwości, jakie mogą się pojawić po zakończeniu projektu już na etapie jego planowania. Możliwości te mogą obejmować szukanie źródła dochodu lub pozyskanie środków na przedłużenie projektu lub planowanie kolejnego projektu powiązanego z obecnym i bazującego na jego rezultatach. Czasami konieczne jest wówczas wprowadzenie do projektu pewnych działań, takich jak zachęcenie rezydentów o przeprowadzenia szkolenia lub zaprezentowania swoich umiejętności, aby społeczność mogła dalej prowadzić twórcze działania samodzielnie.

Innym rozwiązaniem jest poświęcenie czasu pod koniec okresu rezydencji na wysłuchanie opinii uczestników na temat projektu i wspólne zastanowienie się, jakie mają plany na przyszłość. W ramach tego procesu rezydent może zostać poproszony o wskazanie społeczności kierunków, w jakich mogłaby kontynuować lub rozwinąć twórcze działania.

Rezultaty projektu, to czego, można się było dzięki niemu nauczyć oraz pomysły zaproponowane przez społeczność dotyczące przyszłych działań powinny zostać zapisane. Dzięki temu rezydenci, społeczność i organizacje społeczne mogą planować kolejne projekty w przyszłości.

Planowanie przyszłych projektów

Generowanie pomysłów na projekty do zrealizowania w przyszłości w oparciu o wiedzę, refleksje i czynności rewizyjne jest elementem zamykającym cykl projektu. Przeważnie w wyniku realizacji rezydencji, której celem było zwiększenie zaangażowania obywatelskiego, społeczność czuje się upoważniona do wyrażania swoich refleksji na temat problemów, które są dla niej ważne. Często w społeczności budzi się chęć uczestnictwa w kolejnej rezydencji lub w projekcie z obszaru animacji kultury, czy community arts.

W tym miejscu warto przypomnieć sobie, jakie odczucia towarzyszyły społeczności na początku projektu. Ludzie mogą czuć się onieśmieleni lub nie mają pewności czy chcą pracować z rezydentem za pierwszym razem, więc warto pamiętać o tym, by zapewnić odpowiednio dużo czasu na początku projektu na wzajemne poznanie się i wypracowanie relacji bazującej na zrozumieniu, empatii i zaufaniu.

Należy również umożliwić społecznościom właściwe poznanie i zrozumienie szeregu możliwości przyszłych projektów. Oczywistym jest, że jeśli projekt realizowany w ramach rezydencji będzie przyjęty z entuzjazmem, członkowie społeczności mogą być zainteresowani ponownym uczestnictwem w takim przedsięwzięciu. Jednak należy zastanowić się, jaką drogę przebyła dana społeczność, czego się nauczyła i jaki rodzaj działań w najlepszy sposób zrealizuje nowe potrzeby.

Bez względu na okoliczności, generowanie pomysłów i ich realizacja powinno odbywać się w przyjemnej atmosferze. Warto również podkreślić wagę i wartość, jaką takie działanie może przynieść osobom zaangażowanym.

W niektórych przypadkach, członkowie społeczności mogą nie być zainteresowani planowaniem kolejnych projektów. Należy uszanować taką postawę, dokończyć obecny projekt i zadbać o realizację zamierzonych efektów. W takiej sytuacji organizatorzy powinni postarać się zbadać, dlaczego ludzie nie chcą działać dalej, ponieważ te informacje będą przydatne przy opracowywaniu innych sposobów na zwiększenie zaangażowania obywatelskiego lub podczas innych działań ze społecznościami.

Refleksja

Przez refleksję rozumiemy zastanowienie się nad tym, jakie doświadczenia wynieśliśmy z rezydencji, i czego możemy się z nich nauczyć. Ten proces powinien objąć wszystkich i warto zaplanować go już na początku projektu. Podczas takiego spotkania podsumowującego trzeba zastanowić się nad celami i zadaniami, sposobie realizacji projektu, problemami, które pojawiły się podczas procesu ukierunkowanego na zwiększenie zaangażowania obywatelskiego i przeznaczyć odpowiedni czas i miejsce dla refleksji nad bardziej osobistymi przeżyciami i doświadczeniami.

Istnieje wiele różnych działań, które można podjąć w celu omówienia wspólnych doświadczeń i wyciągnięcia wniosków. Refleksje można gromadzić poprzez wywiady lub spotkanie focusowe, a także można je znaleźć w dziennikach lub na blogach. Spotkania podsumowujące mogą być prowadzone przez rezydentów, organizatorów projektu lub członków społeczności.

Warto wcześniej zaplanować termin i miejsce takiego spotkania, ponieważ jest ono ważnym elementem procesu uczenia się. Spotkanie podsumowujące może przyjąć formę rozmów indywidualnych albo wspólnej dyskusji z udziałem wszystkich zainteresowanych. Podobnie jak konsultacje, działania podsumowujące projekt powinny być interesujące i angażujące uczestników. Podczas opracowywania sposobu na zachęcenie do dzielenia się refleksjami na temat projektu, można skorzystać z narzędzi i technik polecanych do planowania konsultacji partycypacyjnych.

Podsumowanie to często stały punkt każdego procesu prowadzonego przez rezydenta, jako że osoby związane ze sztuką i twórczością przyzwyczajone są do  rewizji swoich przeżyć i doświadczeń. Przeważnie używają oni do rejestrowania swoich pomysłów i doświadczeń szkicowników i notesów, ale często wykorzystują do tego szereg innych narzędzi i technik twórczych. Niekiedy takie narzędzia są w stanie zaangażować społeczność do wyrażenia swoich refleksji, a czasami to sam proces twórczy lub stworzone dzieło stają się formą wyrażania przemyśleń przez .

Krok po kroku (PDF)